बहिर्जी नाईक – 5 (भाग शेवटचा)

 

एक मराठा सरदार …राजांना भेटायला आला होता…स्वराज्याच्या सेवेसाठी स्वतःला हाजीर करण्याचा मनसुबा होता…काही छोटे मोठे नजराणे आणले होते…योग्य ती चाचपणी केल्यानंतर त्याला महाराजांसमोर उभे करण्यात आले…त्याने स्वतःचा मनसुबा पूर्ण राजसभेसमोर सांगितला…आणि निघता निघता राजांना आपल्या मुलीच्या लग्नाचे आमंत्रण दिले….त्यातील मजकूर काहीसा असा होता… ” नवरी मुलगी दागदागिने परिधान करून आणि नटून थटून तयार आहे… राजे तुमच्या आशीर्वादाची शुभ कार्य सुरळीत पाडण्यासाठी गरज आहे…सर्व काही आलंबेल आहे…वऱ्हाडी आणि वाजंत्री यांची योग्य ती सोय केलेली आहे तेव्हा तुम्ही आणि तुमचे समस्त कुटुंब लग्नाला चला…लग्नाला चला तुम्ही लग्नाला चला”… तो मजकुर वाचून राजांच्या चेहऱयावर स्मित रेषा उमटली आणि राजांना कळून चुकले तो मराठा सरदार दुसरा तिसरा कोणी नसून आपला बहिर्जीच आहे…

 

आमंत्रणं तर आले होते आता लगबग करायला हवी होती…मुहूर्त चुकता काम नये…राजांनी आपल्या साथीदारांना आदेश दिला ५ दिवसांत…नव्या कामगिरीवर निघायचे आहे…लगबग सुरु झाली…अवघ्या ५ दिवसांत…उत्तोम उत्तम ६ हजार घोडेस्वार आणि अजून जास्त १ ते २ हजार घोडे तयार झाले… पण दिवसाउजेडी निघणे धोकादायक होते…जवळचं जसवंतसिंग कोंढाण्याला १० हजार सैन्यासह वेढा घालून बसला होता… तो जर सामोरा आला असता तर सर्व काही फसले असते…तेव्हा रोज दोन हजार सैनिक असे तीन दिवस …बहिर्जीनी शोधलेल्या जंगलातल्या वाटेवरून…जसवंतसिंग आणि त्याच्या सैन्याच्या नजरेपासुन आणि वेढ्यापासून दूर एका गुप्त ठिकाणी थांबले होते….

 

राजे स्वतः आणि काही निवडक साथीदार आणि बहिर्जी नाईक वेष बदलून २ हजार घोडयांसकट मुख्य रस्त्याने निघाले… कोणी विचारले असता ते सांगत…खुद्द औरंगजेबाला हा घोडयांनाचा नजराणा पेश करण्यासाठी चाललो आहोत…मग कोण हो अडवणार त्यांना…कोणाला बादशाही मर्जी खप्पा करून घ्यायची हिम्मत होती….दोन दिवसांनी राजे आणि ६ हजार घोडेस्वार एका ठिकाणी जमा झाले…आणि तिथुन ठरल्याप्रमाणे त्र्यम्बकेश्वर मंदिराच्या दिशेनं कूच केली…राजांनी आणि मावळ्यांनी दर्शन घेतले…आणि निघता निघता बहिर्जी आणि त्यांच्या साथीदारांनी एकच अफवा सोडून दिली… औरंगाबादवर चढाई करायला चालो आहोंत…तेव्हा नुकताच शहाजादा मुज्जम तिथे रुजू झाला होता… त्याला हि बातमी समजली आता आपल्याला शौर्य दाखवायची मोठी संधी चालून आली आहे…आणि सिहासनावर हक्क दाखवायला संधी चालून येत होती…आणि मुज्जम च्या आदेशानुसार सर्व सरदार आणि सैन्य औरंगाबादच्या वेशीवर जमा झाले…राजांचे स्वागत करायला…पण राजे तिथे कुठे येणार होते…ते तर निघाले सुरतेला …सर्व मोकळा रस्ता मिळाला.. जे काही मोगली ठाणी होती तिथे नाममात्र सैन्य होते…त्यांना तेच कारण सांगत होते औरंगजेबाला मुजरा पेश करायला चालो आहोत… इथे शहाजादा मुज्जम ला काही कळेचना हे मराठे येत का नाही…जागा सोडू शकत नाही…मराठे म्हणजे भुते कुठूनही उगवतील…

 

मजल दरमजल करत राजे, बहिर्जी आणि ती ६ हजार सह्याद्रीची भुते सुरतेपासून आत फक्त २ ते ३ मैलाच्या अंतरावर पोहचली होती…अजूनही कोणाला थांगपत्ता लागला नव्हता…सुरतेत सकाळ होत होती…आणी अचानक कल्ला वाढला..सोने ,नाणे लपवायला हि वेळ नव्हता… मराठयांची छावणी अचानक एका रात्रीत उगवली होती…काहींचं समजत नव्हते…हि भूत एवढ्या लांब आलीत कशी…मोठमोठे व्यापारी घाबरून इनायत खानाच्या आश्रयाला आले होते… तेवढ्यात राजांचे खंडणीचे चे पत्र इनायत खानाला पोहचते झाले…त्यात बहरजी बोहरा, हाजी कासम , हाजी बेग आणि अब्दुल जाफर आपली नवे ऐकून रडायलाच लागले …त्यांना आपली नावे समजलीच कशी…त्यांना खंडणी ठरवण्यासाठी पाचारण केले होते …नाहीतर दुपारनानंतर…सुरत बदसुरत होणार होती….पण कोणी आलेच नाही…उलट राजांनी पाठवलेल्या स्वारालाही धमकी देऊन पाठवले गेले…मग काय आदेश होताच हरहर महादेवच्या गजरात सुरवात झाली…बहिर्जी आणि त्यांच्या साथीदारांनी कुठे कुठे खुणा करून ठेवल्या होत्या…ती घरे, दुकाने, गोदामे सर्वप्रथम लुटली गेली..मंदिरे,चर्च, मशिदी आणि स्त्रिया आणि मुले यांच्याकडे चुकूनही कोणी डोळां वर करून पहिले नाही आणि काही सद्गृहस्थ आणि दानशूर व्यापारी…यांना कोणीही हात लावला नाही…महाल..घरे.. गोदामे.. वखारी तीन दिवस जळत होत्या…होत्या चे नव्हते झाले होते…कित्येक कैदी झाले होते…त्यातच इनायत खानाने राजांवर मारेकरी पाठवण्याच्या मूर्खपणा केला होता…त्यामुळे अजून चवताळून मराठे जे दिसेल त्याला आग लावत होते…सहयाद्रीच्या शिवाचा तिसरा डोळा आता उघडला होता… सुरतेत आता फक्त अग्नी तांडव करत होता… खूप सारी खंडणी राजांनी आता गोळा केली होती…तेवढ्यात बहिर्जींच्या साथीदारांनी खबर आणली…कोणी एक मोगली सरदार सुरतेच्या दिशेने येत आहे…लढाई करायला वेळ नव्हता.. मग काय जेवढे गोळा झाले होते तेवढे घेऊन राजे आणि बहिर्जीं आणि ती भुते राजगडाच्या वाटेला लागले…दिवसा आराम आणि रात्री प्रवास करून राजे आणि खजिना …राजगडाच्या पायथ्याशी आला होता…

बहिर्जी नाईक, जिवाजी ,भिवाजी आणि त्यांचे हेरखातं…राजे ,राजगड आणि सह्याद्री आता निवांत झाले होते…राजा सुखरूप आला होता…..बहिर्जीनी मोठी कामगिरी बजावली होती….

 

खरंच सर्व काही निवांत होते ???….नव्हे सुरतेची बातमी कशी लपून राहील बादशाह पासुन…मिर्झा राजे जयसिंग नावाचे वादळ आता सहयाद्रीच्या दिशेनं तुफान वेगात सुटले होते…खुद्द राजांना औरगंजेबासमोर पेश करण्यासाठी …तेव्हा तर बहिर्जीना जीवनातली सर्वात मोठी कामगिरी पार पाडायची होती…

 

समाप्त…..

लेखक : – मिलिंद कल्पना राजाराम धनावडे

milindd1782@gmail.com

बहिर्जी नाईक – 4

कधी भिकारी, कधी व्यापारी, कधी फकीर,कधी सैनिक,कधी मजूर, कधी सैनिक अश्या हजार वेषात बहिर्जी आणि त्यांचे साथीदार सुरतेत जवळजवळ महिनाभर फिरत होते….कुठे जास्त घबाड सापडेल,कुठे अजिबात जायचे नाही…कुठच्या व्यापाऱ्याच्या महालात तळघर आहे…कोणच्या घरात तिजोरी भरभरून वाहत आहे…कुठे लपण्याच्या किंवा लपवण्याच्या जागा आहेत…कुठे चोरवाट आहे…कुठे छोट्या छोट्या गल्ल्या, कुठे मोठेमोठे रस्ते…कुठे दुकाने आणि गोदामे आहेत…कुठच्या दुकानात काय दडले आहे…हे सर्व बहिर्जी पाहत होते…आणखी एक गोष्ट त्यांच्या लक्षात आली…ऐकीव माहिती प्रमाणे जवळ जवळ ४ ते ५ हजार सैनिक…सुरतेच्या रक्षणाकरिता तैनात केले होते, पण महिनाभर सुरतेत फिरूनसुद्धा त्यांचा ठाव ठिकाणा किंवा त्यांचे काहीच अस्तित्व दिसत नव्हते….मग गेले कुठे ???

त्याचे उत्तरही लगेच मिळाले ….बहिर्जीच्या साथीदारांनी खुद्द सुभेदाराच्या महालात जाऊन माहिती काढली होती…. ४ ते ५ हजार सैनिक फक्त नावालाच होते…प्रत्यक्षात सैनिक होते १ ते २ हजार…५ हजार सैनिक दाखवून सुभेदार इनायत खान…त्यांचा पैसा लाटत होता… बहिर्जी मनातल्या मनात खूष झाले…तिथे लढाई करायला सुद्धा सैन्य नव्हते.. सगळी तयारी झाली होती… आता एक शेवटचा डाव टाकायचा बाकी होता….

 

एके दिवशी बहिर्जीनी त्यांचा साथीदारांना वेशीबाहेर जंगलात भेटायला सांगितले….आणि एक डाव रंगला…पूर्ण सुरत शहर झोपले होते…आणि अचानक घोड्याच्या टापांचा आवाज ऐकू यायला लागला…आणि त्यापाठोपाठ ” हर-हर महादेव” च्या घोषणा…कोणाला काय होते ते कळेचना असा कसा शिवाजी आला… इतक्या लांब…भूत विद्या अवगत आहे का त्याला…बहिर्जी चे साथीदारांनी काम चोख बजावले होते…सुरतेत गडबड चालू झाली…काळोख्या रात्री दिवस झाला…जो तो व्यापारी बैलगाड्या भरून आपला खजिना सुरतेच्या बाहेर काढला…आणि भरूच शहराच्या दिशेने पळायला लागले..बहिर्जी गुपचूप त्यांच्यावर लक्ष ठेवून होते…अर्धाहुन सुरतेचा खजिना आता भरूच शहरात आला होता…कोणी पहारेकरी नाही…किल्ला नाही.. सैन्य नाही…बस्स न लढता असा खजिना मिळाला तर काय भांडायची गरज होती…बहिर्जीनी तिथे आपले हेर पेरून ठेवले…. हि अशी गम्मत बहिर्जी नी पुढच्या महिन्याभरात अजून दोन तीनदा करून पहिली…कुठे खजिना जातो?? कुठच्या रस्त्यानं जातो?? सगळे पाहून ठेवले…

 

आता ” शिवाजी आला .. शिवाजी आला ” ऐकून सुरत मधील व्यापारी पण निवांत झाले होते…तत्यानां समजून चुकले होते कोणीतरी आपली गंमत करतेय…. पण खरी गम्मत तर बहिर्जी आणि राजे करणार होते… सुरत खरोखरीच लुटली जाणार होती… ” हर-हर महादेव” च्या घोषणा. खरोखरीच होणार होत्या…सगळी बित्तम बातमी काढून बहिर्जी आणि त्यांचे काही साथीदार राजगडाकडे दौडत सुटले होते… भिवजी आणि जिवाजी राज्यांच्या स्वागतासाठी पाठीच थांबले होते… थोड्याच दिवसात “सुरत” बेसुरत होणार होती…दख्खन चे वादळ धडकणार होते…

क्रमश :

 

लेखक : – मिलिंद कल्पना राजाराम धनावडे
milindd1782@gmail.com

 

 

मराठा साम्राज्य : भाग 1- भोसले कुळ

आजपासून नवीन लेख संग्रह सादर करीत आहे. त्याचे नाव  मराठा साम्राज्य

या लेख संग्रहात तुम्हाला माहिती मिळणार आहे हिंदुथानात स्थापन झालेले मराठा घराणी, अपराचीत सरदार मराठा, सर्नोबत्त, सेनापती…

मराठा म्हणजे मराठा समाज तर आहे पण ज्यांनी महाराष्टासाठी आणि मराठेशाही साठी जीव दिला त्या सर्व हिंदुस्तानातील मराठा मग तो ब्राम्हण, मराठा, महार, धनगर, रामुशी किवा कोणत्याही जातीचा असो तो खरा हिंदुस्तानचा मराठा
ज्या मराठा सरदारांनी शिवरायांच्या स्वराज्याचे मराठा साम्राज्यात रुपांतर केले त्यांचा इतिहास .

मराठे- शिवाजी राजा , जाधवकुळ, सखारामबाजू, सदाशिव माणकेश्वर, सदाशिवरावभाऊ पेशवे, संभाजी राजे , संभाजी आंग्रे, समशेरबहाद्दर, शेखोजी आंग्रे, हणमंते, हरिपंत फडके, अण्णाजी दत्तो, अनुबाई घोरपडे, अमृतराव पेशवे, अय्याशास्त्री, अलीबहाद्दर, असईची लढाई, अहल्याबाई, अज्ञानदास, अज्ञानसिद्ध नागेश, आकाबाई, आंगरे, आडगांवची लढाई, आनंदराव गायकवाड, आनंदराव धुळप, आनंदराव पवार, आनंदराव रास्ते, आनंदीबाई जोशी डॉ., आनंदीबाई पेशवे, आपटे घराणें, आपटे महादेव चिमणाजी, आप्पा देसाई निपाणकर, आप्पा बळवंत, आबदारखाना, आबाजी कृष्ण शेलूकर, आबाजी विश्वनाथ प्रभु, आबाजी सोनदेव, इनाम, इब्राहीमखान गारदी, इष्टुर फांकडा, उदाजी चव्हाण, उदाजी पवार, उद्गीरची लढाई, उद्धव योगदेव, उपरि, उमाबाई दाभाडे, उष्टरखाना, औंध, अंताजी बर्वे, अंताजी माणकेश्वर, अताजी रघुनाथ, अंबरखाना, अंबाजी इंगळे, अंबाजी पुरंधरे, कदम इंद्रोजी, कदम कंठाजी, कर्ण, कलमदाने, कलावंतखातें, कलुशा, कविजंग, कान्होजी आंग्रे, कान्होजी भोंसले, कायगांवकर, काशीबाई पेशवे, काशीराज पंडित, कुरुंदवाड, कुसाजी भोंसले, कुळकर्णी, कृपाराम, कृष्णराव खटावकर, कृष्णराव बल्लाळ काळे, कृष्णाजी कंक, कृष्णाजी त्रिमल, कृष्णाजी नाईक जोशी, कृष्णाजी भास्कर, केसो भिकाजी दातार, कोठी, कोतवाल, कोन्हरराम कोल्हटकर, कोन्हेरराव फांकडे, कोप्पळ, खंडेराव गायकवाड, खंडेराव गुजर, खंडेराव दाभाडे, खंडेराव हरि, खडेराव होळकर, खंडोजी माणकर, खंडो बल्लाळ इत्यादी.

बहिर्जी नाईक – 3

 

बहिर्जी, भिवाजी आणि जिवाजी दौड करतच होते….सोबतीला कोण होते..किर्र काळोख….रानवेडा पाऊस… भर्राट वारा…घनघोर जंगल… वेडया वाकड्या वाटा… डोंगर दऱ्या आणी स्वराज्य सांभाळणारा सह्याद्री…. आई भवानी आणि राजांचा हात होता डोक्यावर मग घाबरायचंय कशाला.. पाऊस थांबला होता…झुजूमुंजू होत होते..बळी राजा आपल्या सोनपिवळ्या शेताच्या दिशेने चालला होता…कोंबडे जिवाच्या आकांतने ओरडत होते…स्वराज्य हळूहळू जग होत होते . आता तिघांनी घोडे अजूनच जंगलात पिटाळले.. त्या तिघांची नजर काहीतरी शोधतं होती… एखादी चोरवाट, भुयार… जंगलाच्या पोटात लपलेली एखादी मोकळी जागा… येणारा खजिना सांभाळून आणायला काहीतरी जागा नको … एवढे पाच-सहा हजार मावळे..तेवढेच किंबहुना जास्त घोडे.. मग ते थांबणार कोठे…ठिकठिकाणी मोगली सरदार… ठाणी… खडे सैन्य होते..

 

एका छोट्या टेकडीवर चढून…भिवाजीने आपल्या दोस्तांना आवाज दिला आणि हुकमेसरशी बहिरी ससाणा आकाशात घिरट्या घालू लागला .. पुढे गेलेल्या साथीदारांनी निरोप पाठवला होता.. रस्ता सांगितला होता …जागा पहिल्या होत्या….पुढे सात -आठ दिवस बहिर्जी, भिवाजी आणि जिवाजी यांचा तो परिपाठच होऊन गेला होता… रात्री दौड आणि सकाळी थोडा आराम करून जंगलाचा कानोसा.

 

आता “सुरत” नजरेच्या टप्प्यात होती… बहिर्जी मोगली सैनिकाचा वेष परिधान करून एकटेच पुढे झाले…भिवाजी आणि जिवाजी तिघ्यांच्या घोड्यांची आणि पाठून येणाऱ्या पाच ते सहा हजार मावळ्यांची आणि त्यांच्या घोड्यांची व्यवस्था लावण्यासाठी पाठी थांबले .

 

“सुरत” …. दक्षिणेला भरभक्क्म बुरहाणपूर दरवाजा… मुख्य रस्ता तिथूनच होता… बाजूला खळाळता समुंद्र…समुद्रावर सज्ज असलेली कित्येक मोगली जहाज… डच ,इंग्रज , पोर्तुगीच,अरब त्यांच्या वखारी… व्यापारी बहरजी बोहरा, हाजी कासम, हाजी बेग ,अब्दुल जाफर यांचे उंची महाल…मोठमोठे वाडे… त्याला सोन्याचे खांब …नक्षीदार कमानीच्या खिडक्या… प्रशस्त रस्ते त्या वरून धावणाऱ्या मेणा,पालख्या , इंग्रज्यांच्या चार चाकी बग्ग्या…व्यापारी आणि यात्रेकरू यांच्यासाठी बांधलेल्या सराया… देशोदेशीचे वकील..खास औरंगजेबासाठी नजराणा म्हूणन आणलेले जातिवंत २०० अरबी घोडे…कित्येक प्रकारची दुकाने होती सुरतेच्या सुभेदार ” इनायत खानाच्या” किल्ल्याबाहेरच…. कुठं केशर,कस्तुरी,चंदन,अत्तर,हस्तिदंत,रेशीम आणि जरीचे कापड,उंची वस्त्रे होती’… गुलामांचा आणि स्त्रियांचा व्यापार त्यातून मिळणारे रग्गड उत्त्पन…..पण राजांना यातील काही नको होते…फक्त सॊने, चांदी, माणिक, मोती , बस्स एवढेच हवे होते….सागरातून फक्त तीन ते चार मुठी हव्या होत्या

श्रीमंत योगी होता आपला राजा. सोन्याचा धूर येत होता…औरंगजेबाची सोन्याची राजधानी होती ती…कुबेराची श्रीमंती सुद्धा त्याच्यापुढे काडीमोल होती…

 

सुरतेच्या आसपास तिन्ही बाजूला समुद्र…पूर्ण भारतवर्षात पसरलेले मोगली साम्राज्य…एकसो एक शूर सरदार…लाखो सैन्य…घोडं-दळ,पायदळ,शेकडो जहाज … अगणित संपत्ती… आणि त्यांचा शहेनशहा …”औरंगजेब”… मग कोण नजर वर करून बघणार अशा सुरतेकडे…कोण बघणार ??? सह्याद्रीच्या शिवाचा तिसरा डोळा आता उघडला होता आणि औरंगजेबाच्या सुरतेवर फिरत होता…काही दिवसातच सुरत पेटणार होती … बहिर्जी नाईक सुरतेच्या पोटात शिरले होते….नव्हे शिवाचा तिसरा डोळाच सुरतेतून फिरत होता….

क्रमश:

 

लेखक : – मिलिंद कल्पना राजाराम धनावडे
milindd1782@gmail.com

बहिर्जी नाईक – 2

खूप मोठी मोहीम होती…आपल्या साथीदारांना आवश्यक ते सूचना देऊन आणि त्यानां सुरतेच्या दिशेच्या रवाना केले … आणि स्वतः मात्र राजगडाच्या पायथ्याशी असलेल्या निबिड जंगलात धाव घेतली…बहिर्जी जसे जंगलात आत जात होते तसे जंगल अजून दाट होते होते … सकाळीही सूर्याची किरणे जमिनीवर यायला बिचकत असत त्यात हा राक्षसी पाऊस … संध्याकाळ का सकाळ काहीही काळत नव्हते..बहिर्जीनी एका ठिकाणी घोडा थांबवला आता पुढे पायी जाण्याशिवाय पर्याय नव्हता … एक दोन टेकाड ओलांडून बहिर्जी जंगलात एका ठिकाणी मोकळ्या जागेवर येऊन उभे राहिले …. आसपासचा अंदाज घेतला आणि समोर असणाऱ्या मोठ्या वडाच्या झाडाला वळसा घालून त्या झाडाच्या पाठच्या बाजूला येऊन उभे राहिले… आणि समोर असणाऱ्या निवडुंगाच्या झाडीकडे वाटेतले दगड धोंडे आणि एक छोटी नदी पार करून चालते झाले … ती निवडुंगा ची झाडी चांगली २ ते ३ पुरुष उंचीची होती…पुढे जायला अजिबात रस्ता नव्हता … मग बहिर्जी का आले होते तिथे.???.. सुरतेचा रस्ता तर दुसरा होता ! मग काय कारण होते?? ……… बहिर्जीचे जमिनीवरचे साथीदार तर तयार झाले होते….पण आकाशातले साथीदार ते सुद्धा येणार होते ना…अहो राजा येत होता स्वतः मग ते असे पाठी राहतील…स्वराज सर्वांचे होते.. एका खारुताईने नाही का प्रभू रामचंद्राला सेतू बांधायला मदत केली होती.

निवडुंगाच्या झाडी जवळ आल्यावर बहिर्जीनी एक सांकेतिक आवाज काढला… आणि तसाच आवाज दोन तीनदा झाडीच्या पलीकडून आला… आणि अलिबाबाच्या गुहेचे दार उघडावे तसे त्या निवडुंगाची भिंतीत एक दरवाजा उघडला गेला… आणि बहिर्जीनी मोकळ्या मैदानात पाय ठेवला नसेल तेवढ्यात ६ ते ७ बहिरी ससाणे ,काही गरुड, कबुतरे यांनी कल्ला करायला सुरवात केली…आपल्या पोशिंद्याला त्यांनी बरोबर ओळखले होते…आणि तेवढ्यात लगबगीने जिवाजी आणि भिवाजी धावत आले… हे जिवाजी आणि भिवाजी बंधू पक्षी आणि प्रांण्यांचे आवाज काढण्यात एकदम पारंगत होते आणि प्रांण्यांची भाषा सुद्धा जाणत होते…बहिर्जीनीच त्यानां शोधले होते… बहिर्जीनी त्या बंधूंना काही सुचना दिल्या तसे त्यांनी ३ ते ४ बहिरी ससाणे २ गरुड आणि काही कबुतरे यांना मोकळे केले…आणि त्या स्वराज्याचा मूक शिलेदारांनी…त्या राक्षसी पाऊसाला न जुमानता आकाशात झेप घेतली … जिवाजी आणि भिवाजी आपल्या माणसांना काही खास सूचना दिल्या…आणि ते बंधू आणि बहिर्जी त्या निवडुंगाच्या झाडीतून बाहेर आले… आणि बहिर्जीनी मगाशी घोडा थांबवलेल्या ठिकाणी आले.

तिथुन उत्तर दिशेला ४ ते ५ मैल ती तिघे चालत गेले आणि एक डोंगरावर चढले आणि जंगलातली ती सर्वात उंच जागा असल्यामुळे तिथुन आसपासचे जंगल नीट नजरेत येत होते …..तिथेच बहिर्जीनी आणि जिवाजी आणि भिवाजी बंधूनी थोडा आराम केला आणि पाठीशी बांधलेला भाकर तुकडा तोडला.. काही वेळ आसपास चा अंदाज घेतला… आणि अंदाजे एक ते दोन तासापूर्वी सोडलेले दोन बहिरी ससाणे आणि एक गरुड.. ते तिघे आराम करत असलेल्या जागी आले… तेव्हा त्यांच्या पायाला चिट्ठ्या बांधल्या होत्या…त्यांत सांकेतिक स्वरूपात काही माहिती होती….कोंढाणा आणि राजा जसवंतसिंगाबद्दल

राजगडा पासून ३० ती ४० किलोमीटर अंतरावर असलेल्या ” कोंढाणा ” किल्ल्याला राजा जसवंतसिंग वेढा घलून बसला होता….. पण फक्त बसलाच होता.. सह्याद्रीचा पाऊस आणि जंगल ह्याच्यापुढे त्याचे काहीच चालत नव्हते….. बहिर्जीना आधी मिळालेली माहिती खरी होती आणि आता तर त्यावर शिक्कामोर्तब झाले होते…राजा जसवंतसिंग आणि त्याचे १० हजाराचे सैन्य काहीच करत नव्हते… अहो अश्या पावसाची कुठे सवय होती त्याना आणि मराठे पण त्याला काहीच त्रास देत नव्हते बसतोय तर बसुंदे आता पुढे कूच करायला काहीच हरकत नव्हती…

त्या चिट्ठ्या वाचून बहिर्जी बोलले… ” जिवाजी आणि भिवाजी फार मोठी जोखीम आहे…आता उन्ह उतरतील आपले घोडे तयार ठेवा…रातच्या पहिल्या पहारी निघू… जिवाजी बोलले पण बहिर्जी रातच्याला का ??? आणि सकाळी दिवसा उजेडी का नग…बहिर्जी हसले आणि बोलले… अर आपलं धनी पण आपल्यसंगट येणार हायेत ??? कुणाची नजर नको पडायाला ??? कुठं जातोय काय करायला जातोय ?? काहीच नग समजायला !!!!

काही वेळाने बहिर्जी ,जिवाजी आणि भिवाजी डोंगर उतरून खाली आले आणि सरळ सोपा मार्ग सोडून जंगलातल्या वाटेनेच…दौडत सुरतेच्या दिशेनेच निघाले … आता काही दिवस रात्रीचा उजेड करायचा होता… औरंगजेबाच्या सुरतेवर आता हात मारल्याशिवाय बहिर्जीना आता चैन पडणार नव्हती….

क्रमश :

 

लेखक : – मिलिंद कल्पना राजाराम धनावडे
milindd1782@gmail.com

बहिर्जी नाईक – 1

श्रावणाच्या सरी कोसळत होत्या…शेतीची कामे करायला बळीराजा नव्या जोमाने तयारी करत होता…राजगडाला सह्याद्रीच्या राक्षसी पावसाचा आणि भन्नाट वाऱ्याचा अभिषेक सुरु झाला होता…गेली चार वर्षे शाहिस्तेखानाने स्वराज्याला पिळवटून टाकले होते…त्यातुन स्वराज्य आत्ताच कुठे सावरले होते… पण आपला राजा सर्व काही ठीक करतील यावर जनतेचा विश्वास होता…सर्व काही निवांत होते…निसर्गाने कृपा केली होती पाऊस हात देत होता.

पण राजगडाच्या पद्मावती मंदिरात राजे अस्वस्थपणे येरझारा घालत होते….स्वराज्य शांत असले तरी राजांच्या मनाला शांतता नव्हती…स्वराज्य उभे राहत होते नाही ते धावते करायचे होते… स्वराज्याला मलमपट्टी करायची होती..अनेक उध्वस्त संसार नव्याने मांडायचे होते….पण कसे करणार सर्व … राजांच्या भव्य कपाळावरचे दुभोटी गंध चिंतेमुळे आक्रसले जात होते… राजांची नजर राजगडापासून दीडशे कोस दूर असलेल्या औरंगजेबाच्या “सुरतेवर” रोखली होती…पण लगेच आज ठरले आणि उद्या निघाले असे करून चालणार नव्हते …कामगिरी फत्ते करण्याआधी तिथली खडानखडा माहिती हवी होती…अनेक ठिकाणी मोगलांची ठाणी होती..खडी सेना होती…आणि स्वराज्यालातले काही घरभेदी हि होते आणि मुख्य म्हणजे ती सुरत हि काही ऐऱ्या-गैऱ्या ची नव्हती.. साक्षात औरंगजेबाची होती…

तेवढ्यात मंदिराचे पुजारी राजांसमोर आरतीचे ताट घेऊन आले ….राजांची नजर त्या पुजाऱ्याच्या चेहऱ्यावर लागली होती…तो नेहमीचा पुजारी वाटत असला तरी तो नव्हता… त्या माणसाने अगदी त्या पुजाऱ्याच्या वेष अगदी हुबेहूब वठवला होता….दोघांची नजरानजर होता…राजांच्या कपाळावरचे दुभोटी गंध शिवाच्या तिसऱ्या डोळ्यासारखे अगदी स्थिर झाले…चिंता जाऊन चेहऱ्यावर एक हलकीशी स्मितरेषा उमटली…आणि राजे बोलते झाले…व्वा बहिर्जी व्वा… आणि राजांनी बहिर्जीना आपला मनसुबा सांगितला….मंदिरा बाहेरच्या सैनिकांना वाटत होते राजे नेहमीच्या पुजाऱ्याशी बोलत आहेत..किंबहुना त्यांच्या लेखी “बहिर्जी नाईक” नावाची कोणीही व्यक्ती अस्तित्वातच नव्हती….थोड्या वेळाने राजे निवांत होऊन दर्शन करून मंदिरातून निघाले आणि “बहिर्जी नाईक” पाली दरवाजातून पाली गावात उतरून आले… ते फकिराच्या वेषात…एका घरासमोर उभे राहुन भिक्षा मागितली…आणि एका तिथल्या मशिदीत माथा टेकुन गावजवळच्या जंगलात रवाना झाले…आणि काही वेळाने तो भिक्षा देणारा आणि मशिदीच्या समोर असणारा भिकारी येऊन बहिर्जीना भेटले….

बहिर्जीनी आपल्या साथीदारांना राजांचा मनसुबा सांगितला आणि त्यांनी त्या जंगलात सांकेतिक भाषेत आवाज दिले … ते ऐकून त्यांना त्याच सांकेतिक भाषेत उत्तर आले आणि काही वेळातच अजुन काही साथीदार येऊन त्यांना भेटले…थोडा वेळ त्या सर्वात काही बोलणं झाले आणि सर्व वेग वेगळ्या वाटांनी औरंगजेबाच्या सुरतेला रवाना झाले ….. कामगिरी तशी सोप्पी नव्हती …स्वःत राजे जातीने कामगिरी पार पाडणार होते…कुठेही कसूर झालेली चालणार नव्हती.. एकवेळ सुरतेचा खजिना नाही आलं तरी चालेल…पण लाखांचा पोशिंदा… स्वराज्यच धनी… सुखरूप परत आणायचे होते …. त्याच विचारात बहिर्जीचा घोडा सुरतेच्या दिशेने उधळला…राजगड आणि राजे आता अगदी निवांत झाले होते…पावसाने जोर धरला होता ….बहिर्जी आणि त्यांच्या साथीदारांनीसुद्धा….

क्रमश :

लेखक : – मिलिंद कल्पना राजाराम धनावडे
milindd1782@gmail.com

शिव-दिनविशेष :१७ ऑक्टोबर १६७०

दिंडोरी नजिक मोगलांनी (दाऊदखान) महाराजांना गाठले. लूट मार्गी लाऊन शिवाजी महाराज १०,००० फौजेसह मागे राहिले. फार मोठे युद्ध दाऊद खान व शिवाजी महाराज यांच्यात झाले. यात दाऊदखानाचा दणदणीत पराभव झाला.

महापराक्रमी संताजी घोरपडे – 7

औरंगजेबाला आपल्या २५ हजार फौजेचा झालेला सर्वनाश पाहवला नाही. अत्यंत दुखी कष्टी होत त्याने या खुदा- या खुदा ओरडत आणी संताजीला शिव्या देत छाती बडवत
औरंगजेब अन्न पाण्याविना बिछान्यावर आडवाच झाला.
औरंगाबादला आल्यावर खानजादखानाला औरंगजेबाने आपल्यासमोर येऊच दिले नाही.
औरंगजेबाला ह्याचा फार भरवसा होता म्हणून ह्याला कासिमखानाच्या मदतीस पाठविला होता.
रागाच्या भरात औरंगजेबाने ह्या खानजादखानाची भेट न घेताच बाहेरच्या बाहेर दूर बिदरच्या सुभ्यावर त्याला हाकलून दिले.
आपल्याकडे म्हणच आहे ‘भरवशाच्या म्हशीला टोणगा.’ औरंगजेबाच्या भरवशाच्या म्हशीला टोणगाच झाला होता; खानजादखानाच्या रूपात.
आता आपण परत थोडे मागे येऊयात.
मागे बसवापट्टणला थांबलेला हिंमतखान हाच काय तो आता औरंगजेबासाठी तारणहार उरला होता.
मुघलांच्या २५ हजार फौजेचा इतका दारुण पराभव केल्यावर संताजी परत मागे बसवापट्टणला आला.
संताजीचा मागचा हिशोब बाकी होता. संताजी जसा बसवापट्टणला आला तसा हिंमतखान घाबरून जाऊन बसवापट्टणच्या गढीत जाऊन लपून बसला. २० जानेवारी १६९६ रोजी बसवापट्टण येथे संताजीने ह्या हिंमतखानाला गचांडी पकडून गढीतून बाहेर फरफटत ओढून काढले आणि त्याच्या डोक्यात बंदुकीची गोळी घालून त्यास ठार मारले.
चंदन वंदन जवळ झालेल्या लढाईत हमीदुद्दीनखानाने धनाजी जाधवांचा मुलगा मारला होता.
धनाजी जाधवांच्या मुलाच्या हत्येचा बदला संताजीने हिंमतखानाच्या हत्येने वसूल केला.
मरताना हिंमतखानाने औरंगजेबाच्या बोकांडी १८ लाख रुपये कर्ज करून ठेवलेले होते.
संताजी घोरपडेंच्या अतुलनीय पराक्रमापुढे औरंगजेब अक्षरशः थकून-वाकून गेला आणी त्याची दाढी आणी डोक्याचे उरले सुरले काळे केसही संताजीमुळे पांढरे झाले.
तर अशी हि महापराक्रमी संताजी घोरपडे यांची वीर गाथा.
लेख कसा वाटला?
जरूर कळवा. आणि हवा तेवढा शेअर करा.
अश्या वीरगाथा वाचण्यासाठी परिचयातील प्रत्येकाला महाराष्ट्रधर्मवर जॉईन करा.
लेख समाप्त.
श्री भवानी शंकर चरणी तत्पर
सतीश शिवाजीराव कदम
निरंतर

महापराक्रमी संताजी घोरपडे – 6

कासीमखान आणी खानजादखान ह्या बातमीने गोंधळले आणी घाई घाईने त्यांनी जवळच आपल्याच ताब्यात असलेल्या दोड्डेरीच्या किल्याकडे आसऱ्यासाठी धाव घेतली.
ह्यावेळी आता संध्याकाळ होऊन अंधार पडायला लागला होता.
ह्या दोड्डेरीच्या किल्यापुढे एक मोठा तलाव होता. तलाव आणी किल्ला ह्यांत साधारण एक कोसांचे अंतर होते. तिथे जाऊन पोहचेपर्यंत मुघलांना मराठ्यांशी लढत लढतच जावे लागले. हा किल्ला मुघलांकडेच होता.
पण भयास्तव मुघलांची किल्ल्यातील फौज ह्या कासीमखान आणी खानजादखान यांच्या फौजेला किल्ल्यात येऊ देईना. त्यांनी किल्याचे दरवाजे आतून लावून घेतले.
शेवटी निरुपायाने दमलेल्या मुघलांच्या फौजेने किल्यासमोरील तलावाच्या काठी आपला तळ दिला.
मुघलांनी जसा तळ दिला तसे मराठ्यांनी मुघलांना चहुंबाजूनी घेरले.
आता मराठ्यांची पहिली आणि दुसरी तुकडी ताजीतवानी होऊन तिसऱ्या तुकडीच्या मदतीसाठी परत मैदानात आली होती.
कासीमखान आणी खानजादखान यांच्याजवळ जे काही खाण्याचे सामान होते ते खाऊन त्यांनी आपली राहिलेली मेजवानी रडत कढत साजरी केली.
पण बाकीच्या सैन्याचे एव्हढे नशीब कुठे. ते बिचारे तलावाचे थंड पाणी पिऊन आपली भूक भागवीत होते.
दिवस संपून आता रात्र पडली होती. दिवसभराच्या लढाईच्या दगदगीने मुगलांचे सैन्य पार दमून गेले होते. त्यामुळे सहाजीकच दमलेल्या मुघलांचे डोळे अनावर झोपेमुळे आता मिटू लागले.
पण मराठे काही मुघलांना झोपू देईनात. मुघल डुलक्या मारायला लागले कि मराठे गुपचूप येऊन त्यांच्यावर हल्ले चढवत.
रात्रीच्या अंधारातच वैतागून परत मुघलांनी तलवारी हातात घेतल्या आणी मराठयांच्या पुढे लढायला उभे ठाकले.
पण मराठे लढेनातही. मराठे फक्त मुघलांच्या समोर येऊन परत मागे जात. जेवण नाही, झोप नाही, शिवाय पहाटेपासून सुरु झालेली लढाई घनघोर रात्र झाली तरी संपायचे नाव
घेईना.
मराठ्यांनी एक दोन नव्हे तर चक्क तीन दिवस आणी तीन रात्र मुघलांना घोड्यावर असेच बसवून ठेवले.
तिसरा दिवस जाऊन आता चौथा दिवस उजाडला आणी मुघलांच्या अशा पल्लवित झाल्या.
मागून दहा हजार फौज आपल्या मदतीस येत आहे असे मुघलांना कळाले. फौज मदतीला येत आहे हे पाहून मुघलांना मोठा हुरूप आला. आनंदाने ते नाचूच लागले.
पण ती फौज आपल्या नव्हे तर संताजीच्या मदतीस येत आहे हे जेंव्हा त्यांना कळाले तेंव्हा तर मुघलांनी आरडाओरडा करत छाती बडवत रडायलाच सुरवात केली.
ती दहा हजार फौज होती चित्रदूर्गच्या ब्रम्हप्पा नायकाची.
मुघलांचा कर्नाटकचा फौजदार असलेल्या ह्या कासिमखानाने पूर्वी ह्या ब्रम्हप्पा नायकाला अतिशय छळले होते. त्याचाच बदला म्हणून हा ब्रम्हप्पा नायक आपली १० हजार
फौज घेऊन मराठ्यांच्या मदतीला आला होता.
ब्रम्हप्पा नायकाने मात्र मराठ्यांच्या मदतीने कासिमखानावर चांगलाच सूड उगविला.
(म्हणून कोणालाही छळू नये. काळ कधी बदलेल ह्याचा नेम नाही. )
चौथ्या दिवशी जेंव्हा युद्धाला सुरवात झाली तेंव्हा मुघलांकडे दारूगोळाही शिल्लक राहिला नव्हता. लढाई न करताच भुकेने मुघल जमिनीवर कोसळत होते. मुगलांवर संताजीच्या फौजेकडून बंदुकीच्या गोळ्यांचा बेफान पाऊस पडत होता. मुघल सैन्य आक्रोश करीत सैरा-भैरा इकडे तिकडे जीव वाचवून पळत होते.
शेवटी कासीमखान आणी खानजादखान जीव वाचून काही सैन्यानिशी प्रयत्नाने दोड्डेरीच्या किल्यात शिरलेच.
पण तिथं तर फक्त एक दिवसाचेच धान्य शिल्लक होते. मग त्या दिवशी किल्यात सगळ्यांनी मिळून ज्वारी -बाजरीच्या भाकरी खाऊन दिवस ढकलला.
बाहेरून मराठ्यांनी आपला वेढा आता अधिक घट्ट आवळला.
उपासमारीने म्हणा किंवा अफूच्या अति सेवनाने म्हणा. पण बहुतेक मराठ्यांच्या भीतीने दोड्डेरीच्या किल्यात शिरल्यापासून तिसऱ्या दिवशी कासीमखान मृत्युमुखी पडला.
कासीमखान मेल्याने मुघलांचा धीरच खचला.
भुकेमुळे मुघल सैनिक किल्ल्यातील छपरांवरचे गवत खाऊ लागले.  शेवटी मराठ्यांनी किल्याच्या बुरूजालाच सुरुंग
लावला. बुरुज धडाधड कोसला आणी मग किल्ल्यातील खानजादखानाने संताजीपाशी तहाची याचना केली.
तहात ठरल्या प्रमाणे कासीमखानाची सर्व सम्पत्ती, हत्ती-घोडे, नगदी पैसे आणी सोने नाणे संताजीच्या हवाली करण्यात आले. शिवाय तीस लाख रुपये युद्धखर्च म्हणून संताजीने खानजादखानाकडून मान्य करून घेतले. ह्यासाठी संताजीने कासीमखानाचा विश्वासू कारभारी बालकिशन याचा मुलगा आपल्याकडे ओलीस ठेऊन घेतला.
दोड्डेरीची लढाई सुरु झाल्यापासून तेराव्या दिवशी संपली.  तेराव्या दिवशी मोगल किल्ल्यातून बाहेर पडले. संताजीने सर्व उपाशी मुघल सैनिकांना भाकरी आणी पाणी दिले.
संताजीने मुघलांना अभय दिले.
किल्ल्याबाहेर दोन दिवस मुक्काम करून आणी विश्रांती घेऊन मुघलांचे उरलेले सैन्य खानजादखानासह औरंगाबादकडे चालते झाले. वाटेत ह्या मुघलांवर परत मराठ्यांनी कोणी
हल्ला करू नये म्हणून संताजीने एक फौजेची तुकडी त्यांच्या बरोबर रवाना केली.

महापराक्रमी संताजी घोरपडे – 5

कासिमखान हा हि मूर्खच होता. आपल्या मदतीला आलेले औरंगजेबाचे दोन सरदार आणि पंचवीस हजार मुघल फौजेचा पाहुणचार आणि जंगी मेजवान्या करण्यासाठी कासिमखानाने
अधोणीच्या किल्ल्यातून मेजवानीसाठी बाहेर काढलेले कोरे करकरीत कर्नाटकी तंबू, सोन्याचांदीची भांडी, मेवा मिठाई, भांडी, दारू, बायका आणि खजिना दिमतीस आलेल्या
२५ हजार फौजेच्या पाहुणचारासाठी बाहेर काढला; आणि पेशखान्याबरोबर अधोणीच्या किल्ल्यापासून दोन कोस अंतरावर असलेल्या २५ हजार मुघल फौजेकडे पाठवून दिला.
अत्यंत गुप्तपणे संताजी ह्या कासिमखानापासून बरोबर सहा कोसांवर येऊन उभा राहिला.
संताजी कासिमखानावावर पाळत ठेऊनच होता.
पेशखाना रवाना झाल्याची खबर मिळताच संताजीने आपल्या फौजच्या तीन तुकड्या केल्या. पहिली तुकडी पेशखाना लुटण्यासाठी, दुसरी तुकडी चालून येणाऱ्या मुघलांचा
समाचार घेण्यासाठी आणि तिसरी तुकडी राखीव दिमतीस.
पहाटेच्या अंधारात अधोनीच्या किल्ल्यातून पेशखाना वाट चालत जसा निघाला आणि एक कोसावर येऊन ठेपला तसा मराठ्यांच्या पहिल्या तुकडीने त्यावर जोरदार हल्ला
चढविला.
जशी लढाईची धामधूम वाढायला लागली तशी पेशखान्याची सगळी मालमत्ता जागेवर सोडून मुघली फौज आपला जीव वाचवून पळू लागली.
पेशखान्याच्या मदतीला फौजदार कासिमखान किल्ल्यातून धावून आला आणि त्याच्या बरोबर मराठ्यांच्या पहिल्या तुकडीची जोरदार लढाई सुरु झाली.
कासिमखानाला लढाईत अडकवून ठेऊन मराठ्यांच्या पहिल्या तुकडीने पेशखाना लुटून साफसूफ केला. बायका सोडून. (पर स्त्रीला हात लावायचा नाही असा दंडकच होता मराठ्यांचा. )
हि लढाई इकडे पहाटेच्या अंधारात सुरु झालेली असतानाच तिकडे पहाटेच्या साखर झोपेत असलेल्या औरंगजेबाची खानजादखान, सफशिकन खान हि पाहुणे मंडळी उद्या
आपल्याला मिळणाऱ्या पाहुणचाराची गोड स्वप्ने रंगवीत होती.
पहाटेची स्वप्ने पूर्ण होतात म्हणे?
हो होतात ना.
कर्तृत्व गाजविणाऱ्यांची. झोपा काढणाऱ्यांची नाही.
मागे चाललेल्या ह्या लढाईची हि बातमी पुढे साखर झोपेत असलेल्या २५ हजार मुघली फौजेला कळाली आणि कानामागे अचानक बंदुकीचा बार वाजावा अशी कानठळीच त्यांना बसली.
डोळे चोळीत जो तो पडत-धडपडत तलवार शोधत, भाले शोधत, बंदुका शोधत लढाईच्या तयारीला लागला.
संताजी ह्याचीच वाट पहात होता.
मराठ्यांच्या पहिल्या तुकडीने मुघलांचा पेशखाना लुटून नेला आणि मराठ्यांच्या दुसऱ्या तुकडीने आता कासिमखानाला आपल्याकडे ओढत त्याच्याशी लढायला सुरवात केली.
लढत लढत मराठ्यांची दुसरी २५ हजार मुघलांच्या फौजेच्या छावणीवर चालून गेली.
साखरझोपेत असेल्या मुघली फौजेवर असा काही मराठ्यांचा तडाखा पडला कि त्यात त्यांना सावरायलाही वेळ मिळाला नाही. मराठ्यांनी मुघल छावणीतील सगळी मालमत्ता,
हत्यारे, सोने नाणे लुटून धुमाकूळ घालत छावणीला आग लावून दिली.
मराठ्यांच्या दुसऱ्या तुकडीच्या धुमश्चक्रीत कासीमखान आणी खानजादखान हे जीव खाऊन मराठ्यांशी लढत होते.
पहाटेच्या अंधारात हि घनघोर लढाई सुरु झाली होती. जस जसा दिवस उजाडत गेला तस तसे मराठ्यांनी दात ओठ खात मुघलांना बेक्कार ठोकून काढले. मुघलांकडील अनेक ठार
झाले, तसेच जखमीही खुप झाले.
दुपारच्या उन्हात मराठ्यांच्या दुसऱ्या तुकडीने आता माघार घेतली आणि ताज्या दमाची मराठ्यांची तिसरी तुकडी आता मैदानात आली. लढाई ऐन निकाराला आलेली असताना
आपली छावणी गारद झाली, तिला मराठ्यांनी लुटून पेटवून दिले ही बातमी लढाई करणाऱ्या कासीमखान आणी खानजादखान यांना समजली.
संताजीने मुद्दामच ही बातमी त्यांना कशी लवकर पोहचेल ह्याची व्यवस्था केलेली होती.